Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική τ' Απρίλη...

Ο Απρίλιος υπήρξε για την ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη ο μήνας των τραγικών αντιθέσεων. Σαν ψέμα  θα αντικρίσει το φως πρωταπριλιά του 1902, ήταν "το πρωτολούλουδο τ' Απρίλη",  και μιαν "αυγούλα μελαγχολική τ' Απρίλη", στις 29 Απριλίου 1930, σε ηλικία μόλις 28 ετών, θα αποχαιρετίσει τον μάταιο τούτο κόσμο, βιώνοντας την τραγική μόνωση ενός φυματικού μελλοθάνατου στο σανατόριο της Σωτηρίας, λησμονημένη από εχθρούς και φίλους, με την οδύνη χαραγμένη στην ψυχή της από τον πρόωρο χαμό του αγαπημένου της ποιητή. Προαισθανόμενη το επερχόμενο τέλος, θα αφήσει ως ιερή παρακαταθήκη μερικούς από τους πιο λυρικούς στίχους της, αληθινό αγγελτήριο θανάτου!

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη,

όταν αντικρύ θανοίγη μέσ' στη γάστρα μου δειλά

ένα ρόδο – μια ζωούλα. Και θα μου κλειστούν τα χείλη

και θα μου κλειστούν τα μάτια μοναχά τους σιωπηλά.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα θλιβερή σαν την ζωή μου,

που η δροσιά της, κόμποι δάκρι θα κυλάη πονετικό

στο άγιο χώμα που με ρόδα θα στολίζη τη γιορτή μου,

στο άγιο χώμα που θα μου είνε κρεβατάκι νεκρικό.

Όσα αγάπησα στα χρόνια της ζωής μου θα σκορπίσουν

και θαφανιστούν μακριά μου, σύννεφα καλοκαιριού.

Όσα μ' αγάπησαν μόνο θάρθουν να με χαιρετίσουν

και χλωμά θα με φιλάνε σαν αχτίδες φεγγαριού.

Θα πεθάνω μιαν αυγούλα μελαγχολική του Απρίλη.

Η στερνή πνοή μου θάρθη να στο πη και τότε πια,

όση σου απομένει αγάπη, θάναι σα θαμπό καντύλι

- φτωχή θύμηση στου τάφου μου την απολησμονιά.

Πηγή: https://www.sansimera.gr/anthology/30

Ήρθες σαν την Άνοιξη!

Spring is coming, self-portrait (1963),Victor Popcov (1932-1974)

Ο πρώτος μήνας της Άνοιξης έκανε την εμφάνισή του, λουσμένος στο φως ενός χειμωνιάτικου ήλιου, με φόντο τις χιονισμένες βουνοκορφές των Αγράφων που αγναντεύουν, αγέρωχες, από ψηλά, τη θεσσαλική πεδιάδα. Τί προμηνύει ο μήνας τούτος κανείς δεν γνωρίζει. "Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή!", προειδοποιεί ο μέγας Καβάφης στο ποίημά του με τίτλο "Μάρτιαι Ειδοί", αλλά μέρες που 'ναι, ας μην σταθούμε σε δυσοίωνες προβλέψεις για σκοτεινές συνωμοσίες και πισώπλατα μαχαιρώματα! Ας αφουγκραστούμε τα λόγια ενός άλλου εθνάρχη της νεοελληνικής ποίησης, του Κωστή Παλαμά - τιμής ένεκεν επ' αφορμή της θλιβερής επετείου του θανάτου του στις 27 Φεβρουαρίου 1943 - για το χαρμόσυνο μήνυμα που κομίζει η έλευση του Μάρτη (γδάρτη κατά τη λαϊκή παράδοση).

ΜΑΡΤΙΟΣ

Ροδίζ’ η πρώτη του Μάρτη μέρα,και στο παιδάκι της η μητέραγελώντας πάει:«Με μάρτη έρχομαι το λαιμό σου
να στεφανώσω· σαν άγγελός σουθα σε φυλάει.

» Από χρυσάφι, προτού να φέξει,με τί φροντίδα τον έχω πλέξειγια σε, χρυσό μου!
Με κάθε χρώμα τον έχω ντύσει,ουράνιο τόξο, που θα στολίσειτον ουρανό μου.
(Κωστής Παλαμάς, Μήνες, Από τη συλλογή "Τα Τραγούδια της Πατρίδος μου)

Τίτλος τραγουδιού: Ήρθες σαν την ΆνοιξηΣυνθέτης: Τάκης ΜωράκηςΣτιχουργός: Κώστας ΚοφινιώτηςΕρμηνεύτρια: Στέλλα ΓκρέκαΣυμπεριλαμβάνεται στον δίσκο με τίτλο: Πέρσι τέτοιον καιρό (1938)

Του Αυγούστου το ολόγιομο φεγγάρι!

Το ματωμένο φεγγάρι στεφανώνει τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο
Φωτογραφία του περιοδικού Forbes

Ο Αύγουστος μας αποχαιρετά αισίως, με τον πιο πανηγυρικό τρόπο, με ένα ολόγιομο φεγγάρι όλο υποσχέσεις! Θαρρείς και το καλοκαίρι θέλει να επισφραγίσει τον θάνατό του με μία λυρική διάθεση! Όπου κι αν βρεθεί κανείς σήμερα, μπορεί να θαυμάσει την αισθαντική ατμόσφαιρα που αποπνέει η αυγουστιάτικη πανσέληνος. Το φεγγάρι υψώνεται σε διαχρονικό σύμβολο ποιητικής έκφρασης και δεν λείπει σχεδόν ποτέ από την πνευματική φαρέτρα κορυφαίων εκπροσώπων της νεοελληνικής ποίησης. Ένας εξ αυτών, ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος, μας έχει χαρίσει μερικούς από τους πιο λυρικούς στίχους με την περίφημη ποιητική του σύνθεση "Η σονάτα του σεληνόφωτος".

Άφησε με να ‘ρθω μαζί σου. Τι φεγγάρι απόψε!
Είναι καλό το φεγγάρι, - δε θα φαίνεται
που άσπρισαν τα μαλλιά μου. Το φεγγάρι
θα κάνει πάλι χρυσά τα μαλλιά μου. Δε θα καταλάβεις.
Άφησε με να ‘ρθω μαζί σου.

Όταν έχει φεγγάρι, μεγαλώνουν οι σκιές μες στο σπίτι,
αόρατα χέρια τραβούν τις κουρτίνες,
ένα δάχτυλο αχνό γράφει στη σκόνη του πιάνου
λησμονημένα λόγια - δε θέλω να τ' ακούσω. Σώπα.

(Γ. Ρίτσος, Η σονάτα του σεληνόφωτος, απόσπασμα)

Μάιος: Ο μήνας των μεγάλων εμπνεύσεων!

Falcon Marschall (1818-1878), Πρωτομαγιά, Ιδιωτική Συλλογή

Ο Μάιος έχει την τιμητική του στον ποιητικό χώρο. Συμβολοποιεί την Άνοιξη στο αποκορύφωμά της, στην πιο "γλυκειά της ώρα", κατά τον γνωστό σολωμικό στίχο, αλλά αισθητοποιεί και τους αγώνες του λαού για κοινωνική δικαιοσύνη, ειρήνη, κατοχύρωση θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων. 

Στην ποιητική συλλογή "Αμοργός" του Νίκου Γκάτσου, ο Μάιος, ιδωμένος από μία υπερρεαλιστική οπτική, αποπνέει έναν αέρα αισιοδοξίας:

Στου πικραμένου την αυλή βγαίνει χορτάρι μαύρο

Μόνο ένα βράδυ του Μαγιού πέρασε ένας αγέρας

Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου

Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης

[...]

Ήταν του Μάη το πρόσωπο του φεγγαριού η ασπράδα

Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου

Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης

(Ν. Γκάτσος, Αμοργός, εκδόσεις Πατάκη, 11η έκδοση, 2007)

Ο θρήνος της μάνας, Θεσσαλονίκη, Μάιος 1936

Υπάρχει, όμως και η άλλη όψη του νομίσματος. Ο Μάιος έχει ταυτιστεί στη λαϊκή συνείδηση με τους αιματηρούς αγώνες των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη, το 1936. Η φωτογραφία της μάνας που θρηνεί τον πρόωρο και άδικο χαμό του γιού της φαίνεται ότι στοίχειωσε τα όνειρα του ποιητή Γιάννη Ρίτσο, αλλά και τροφοδότησε γόνιμα τη φαντασία του. Στην ποιητική συλλογή του "Επιτάφιος", ο θρήνος της μάνας μετουσιώθηκε σε εξαίσιους στίχους, με σφρίγος και λυρική έξαρση.

Γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,

πουλάκι της φτώχειας αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,

πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω

και δε σαλεύεις, δε γρικάς τά που πικρά σου λέω;

(Γ. Ρίτσος, Επιτάφιος, εκδόσεις Κέδρος, 1979)

Πρωτομαγιά του 1944. Στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου επικρατεί μεγάλος αναβρασμός. Τα ξημερώματα 200 Έλληνες κρατούμενοι οδηγούνται στο σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου και εκτελούνται άνανδρα ως αντίποινα για τη δολοφονία ενός Γερμανού στρατηγού και των τριών ακολούθων του στους Μολάους Λακωνίας, στις 27 Απριλίου 1944, από ομάδα ένοπλων ανταρτών. Ο Μάιος είναι βαμμένος με το αίμα ανθρώπων, ζυμωμένων με τους αγώνες για λαϊκή κυριαρχία, ελευθερία, ισότητα, συναδέλφωση των λαών, δικαιοσύνη.

Δώρο ασημένιο ποίημα

Η 21η Μαρτίου έχει θεσπιστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Η επιλογή της ημέρας δεν είναι ασφαλώς τυχαία, μιας και η 20η Μαρτίου σηματοδοτεί και επίσημα τον ερχομό της Άνοιξης. Η αναγεννητική δύναμη της φύσης συναπαντιέται με την απολυτρωτική διάσταση της ποίησης. Ο ποιητικός λόγος, σε όλες τις εκφάνσεις του, λειτουργεί ως όχημα ενεργοποίησης του ονείρου και της φαντασίας, μεταστοιχειώνει τους συναισθηματικούς κραδασμούς. Η συγκίνηση μόνο τότε καθυποτάσσεται, κατά την άποψη του ποιητή Λόρδου Βύρωνα, όταν διοχετεύεται σε στίχους. Επ' αφορμή της σημερινής επετείου, έχω επιλέξει ένα ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη από τη συλλογή "Το Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομρφιά" (1971) με τίτλο "Δώρο ασημένιο ποίημα" που εκφράζει ανάγλυφα την άρρηκτη σχέση της ποίησης με την αλήθεια. 

Ξέρω πως είναι τίποτε όλ' αυτά    και πως η γλώσσα που μιλώ δεν έχει αλφάβητο

Αφού και ο ήλιος και τα κύματα είναι μια γραφή συλλαβική που την αποκρυπτογραφείς μονάχα στους καιρούς της λύπης και της εξορίας

Κι η πατρίδα    μια τοιχογραφία μ' επιστρώσεις διαδοχικές φράγκικες ή σλαβικές    που αν τύχει και βαλθείς για να την αποκαταστήσεις πας αμέσως φυλακή    και δίνεις λόγο

Σ' ένα πλήθος Εξουσίες ξένες    μέσω της δικής σου πάντοτε

Όπως γίνεται για τις συμφορές

Όμως    ας φανταστούμε σ' ένα παλαιών καιρών αλώνι που μπορεί να 'ναι και σε πολυκατοικία    ότι παίζουνε παιδιά και ότι αυτός που χάνει

Πρέπει σύμφωνα με τους κανονισμούς    να πει στους άλλους και να δώσει μιαν αλήθεια

Oπόταν βρίσκονται στο τέλος όλοι να κρατούν στο χέρι τους ένα μικρό

Δώρο ασημένιο ποίημα.

Κώστας Καρυωτάκης: "Ιδανικός Αυτόχειρ"

Στα πλαίσια του κύκλου συναντήσεων της ομάδας Θαλής και Φίλοι είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω ένα σύντομο οδοιπορικό στη ζωή και το έργο του ποιητή Κώστα Καρυωτάκη, υπό τον τίτλο: "Ιδανικός Αυτόχειρ". Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2012, στην Πολιτιστική Κίνηση Ν. Ροδόπης (Κομοτηνή), με αφορμή τη συμπλήρωση 116 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή στις 30 Οκτωβρίου 1896. 
Πατώντας εδώ μπορείτε να δείτε την παρουσίαση.

Καβάφης: Μία ταινία του Γιάννη Σμαραγδή

Η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Αλεξανδρινού ποιητή. Συγκλονιστικές οι ερμηνείες των Δημήτρη Καταλειφού και Βασίλη Διαμαντόπουλου που ενσαρκώνουν το ρόλο του ποιητή στις δύο ηλικιακές φάσεις της ζωής του, νεότητα και ωριμότητα. Η ταινία παρουσιάζει τους σημαντικότερους σταθμούς στη ζωή του Καβάφη, τις φάσεις της ποιητικής του ωρίμανσης και τα περιστατικά που σφράγισαν ανεξίτηλα τον ψυχισμό του, αγγίζοντας ακόμη και την ηδονική πλευρά του ποιητή με σεβασμό και διακριτικότητα.

Κώστας Καρυωτάκης: "Εποχές και Συγγραφείς"

Απεριόριστος είναι ο θαυμασμός που τρέφουμε στο πρόσωπο του ποιητή Κώστα Καρυωτάκη, κορυφαίου εκπροσώπου της Νεορομαντικής-Νεοσυμβολιστικής γενιάς του Μεσοπολέμου. Γι' αυτό ο,τιδήποτε αξιόλοξο αφορά το πρόσωπό του δεν μπορεί παρά να μας κινήσει το ενδιαφέρον. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται ένα τιμητικό αφιέρωμα της ΕΤ1 στα πλαίσια της εκπομπής "Εποχές και Συγγραφείς", όπου και παρακολουθούμε βήμα-βήμα την ωρίμανση της ποιητικής του ιδιοφυϊας μέχρι τον τραγικό επίλογο της αυτοκτονίας του. Η σκηνοθετική επιμέλεια της εκπομπής ανήκει στον Τάσο Ψαρρά.